Nieuwe publicaties

• UAV-GC 2025
• Handboek wegontwerp buiten de bebouwde kom
• Standaard RAW Bepalingen 2025
• Tijdelijke verkeersmaatregelen op vaarwegen (96vw)
• CROW-CUR Aanbeveling 131:2025 | Gemalen LD-staalslak als type I vulstof in ongewapend beton
• CROW-CUR Aanbeveling 132:2025 | TAG-G vulstof als type I vulstof in niet-constructief, ongewapend beton
• Informatiemodel Beheer Openbare Ruimte (IMBOR)
• Design manual for pedestrians (engelstalig)
• Manual for Bicycle Parking (engelstalig)

Nieuw in de CROW Online Kennisbank 

• Kennismodule Aanbesteden | Handreiking TeamValue 
• Kennismodule Assetmanagement | Templates voor Strategisch Assetmanagementplan (SAMP) en Assetmanagementplan (AMP)
• Kennismodule Beton en betonconstructies | Handreiking beton op prestatie
• Kennismodule Geotechniek | CROW-CUR Richtlijn 8:2025 Design guideline on geotextiles under revetments (engelstalig)
• Kennismodule Wegontwerp binnen de bebouwde kom (inclusief ASVV) | Richtlijn toegankelijkheid tram- en metrohaltes

Herzieningen in de CROW Online Kennisbank

• Kennismodule Bewegwijzering, Kennismodule Wegontwerp binnen de bebouwde kom (inclusief ASVV) en Kennismodule Wegontwerp buiten de bebouwde kom (inclusief Handboek wegontwerp)
  • Richtlijn bewegwijzering 2014 | Aanpassing i.v.m. toekomstige overgang naar het Nationaal kader bewegwijzering
  • Richtlijn bewegwijzering 2025 – Fietsbewegwijzering | Aanpassing i.v.m. toekomstige overgang naar het Nationaal kader bewegwijzering
• Kennismodule Elementenverhardingen | Verantwoord aanbrengen elementenverharding – afweging tussen handmatig en mechanisch straatwerk
• Kennismodule Parkeren | Leidraad fietsparkeren 2023 | Toevoeging van de fietsparkeerkencijfers 2025
• Kennismodule Wegontwerp buiten de bebouwde kom | Kader verkeersborden autosnelwegen

Die opgaven grijpen steeds sterker in elkaar. Reden voor CROW om in 2025 allerlei stappen te zetten. Een daarvan: van losse richtlijnen naar een integraal, gebiedsgericht werkproces, samen met koplopergemeenten, regio’s, kennisinstellingen en het Rijk.

“De opgave is buiten, wij verzinnen het niet”, zegt Frans Bekhuis, programmamanager gebiedsgericht werken. “We willen allemaal een mooi, leefbaar Nederland. Maar alles rolt over elkaar heen. Als je iets wilt doen voor meer woningbouw, loop je meteen tegen parkeren, groen, mobiliteit en klimaatadaptatie aan. En we groeien naar 20,5 miljoen inwoners, terwijl de ruimte beperkt is.”

Traditioneel is CROW sterk in collectieve kennis: richtlijnen, handreikingen en standaarden die overal in Nederland worden gebruikt. Maar die zijn per definitie uniform. Gebiedsgericht werken vraagt juist om maatwerk. De ene wijk is de andere niet en elke doelgroep heeft zijn eigen behoeften.

Frans beschrijft dat met een kennispiramide. “Aan de basis staat de gestolde, collectieve kennis waar CROW groot mee is geworden. Aan de andere kant zie je het gebiedsgericht werken: uitgenodigd worden bij nationale programma’s, meedoen met koplopers en daar nieuwe inzichten opdoen. In die piramide zit voor mij de heilige graal. Iedereen is nodig.”

Toolbox

Een concreet resultaat van 2025 is de Toolbox Slimme, Duurzame Verstedelijking. Die bundelt vijftig tot zestig instrumenten en kennisdocumenten, geselecteerd uit de grote CROW-kennisbank én bij andere partijen. Frans: “Het is niet alleen CROW-kennis. De professional heeft niets aan tien verschillende websites. Die wil één plek waar alles samenkomt.”

De toolbox volgt de stappen van het werkproces, van visie en ontwerp tot inrichting, beheer en onderhoud. “Als een gemeente zegt: wij hebben de visie al, maar we lopen vast in de uitvoering, dan kun je direct het passende gereedschap pakken.”

Gemeenten als Dordrecht, Amersfoort en Dronten gebruiken de toolbox al in workshops en trajecten. Frans schuift alleen aan als verschillende disciplines aan tafel zitten: verkeerskundigen, stedenbouwers, beheerders en bestuurders. “Het gaat niet om één vakgebied. Mobiliteit is voor mij het vertrekpunt, maar het verbindt letterlijk alle ruimtelijke functies. Je moet elkaars vocabulaire leren verstaan. Dan ontstaat een integraal verhaal waarbij een gemeenteraad echt iets te kiezen heeft.”

Parkeren & duurzame gebiedsontwikkeling

Een tweede mijlpaal is de handreiking en cursus Parkeren & duurzame gebiedsontwikkeling, gemaakt op verzoek van het G40-netwerk. Aan de basis staan vijftig interviews door het hele land, waarin CROW peilde hoe gemeenten omgaan met parkeernormen, deelmobiliteit en nieuwe woonwijken. “Gemeenten gaven eerlijk aan: jullie maken mooie kennis, maar het vakmanschap ontbreekt soms om die toe te passen”, zegt Frans.

De werkdruk is enorm. Mensen hebben geen tijd om dikke rapporten te lezen, merkt Frans. “We zagen dat sommige gemeenten nog werkten met cijfers uit 2012. Daar stond niets in over deelmobiliteit of hubs. Met de handreiking en met cursussen helpen we ze om parkeren niet als los thema te zien, maar te koppelen aan woningbouw, leefkwaliteit, ruimtegebruik en klimaatadaptatie.”

CROW blijft nadrukkelijk kennisinstelling, geen adviesbureau. “Wij willen dat de kennis echt tussen de oren van professionals komt”, zegt Frans. “We begeleiden, we prikkelen, maar gemeenten moeten zelf kiezen. Ik zie mezelf als een aanjager.”

In 2025 haakt CROW aan bij verschillende nationale programma’s, zoals Integraal Samenwerken Openbare Ruimte (ISOR), het DMI Ecosysteem en programma Woningbouw en Mobiliteit. Daar werkt CROW met koplopergemeenten en ministeries aan nieuwe vormen van integraal programmeren. Een sprekend voorbeeld is de ontwikkeling van een digital twin voor Dronten Zuid, samen met de gemeente, de provincie en Geonovum.

Varianten doorrekenen

Frans: “Het mooie is dat we onze kennis koppelen aan data en techniek. Zo kun je varianten voor een autoluwe wijk doorrekenen en inzichtelijk maken wat dat betekent voor lopen, fietsen, parkeren en groen. En ondertussen leren wij welke gereedschappen in de praktijk echt werken.”

Die praktijkervaring levert input op voor de onderkant van de kennispiramide: nieuwe richtlijnen en handreikingen waar alle gemeenten van profiteren. “Het mag niet het feestje van de happy few blijven”, zegt hij. “De vraag is steeds: hoe maken we van koploperservaringen collectieve kennis voor 345 gemeenten?”

Binnen CROW is gebiedsgericht werken inmiddels één van de strategische speerpunten, naast kunstmatige intelligentie en release-vorming. Er wordt gewerkt aan een meerjarig programma met twaalf parels, vertelt Frans. “Thema’s als circulariteit, gezondheid, openbare ruimte en mobiliteit, waar we CROW-breed mee aan de slag gaan. Buiten is daar grote behoefte aan. En binnen bouwen we aan een intern kennishuis, met gelaagde kennis: van strategische procesondersteuning tot op stoeptegelniveau.”

Frans weet zich hierin gesteund door directie en Raad van Toezicht. “Het feit dat gebiedsgericht werken speerpunt is en dat er middelen voor zijn, geeft veel vertrouwen”, zegt hij. “De opgave is groot. Maar als we onze collectieve kennis verbinden met gebiedsgericht maatwerk, kunnen we professionals helpen om leefbare, duurzame en veerkrachtige gebieden te realiseren.”

“Als wij richtlijnen maken over verkeersveiligheid of kennis verspreiden over het belang van actieve mobiliteit, dan moeten we als organisatie ook laten zien dat we het zelf serieus nemen. Dat geldt ook voor toegankelijkheid.”

Die inzet bleef niet onopgemerkt. Voor haar jarenlange werk aan toegankelijke buitenruimtes ontving Wilma onlangs de Inclusie Award van Visio. Voor haar is die erkenning vooral een bevestiging dat toegankelijkheid geen bijzaak is, maar een randvoorwaarde om mee te kunnen doen.

Ook naar binnen kijken

Dus keek CROW ook naar het eigen kantoorgebouw aan het Horaplantsoen in Ede. Hoe toegankelijk is dat? Wilma vertelt: “De hoofdingang heeft een trap en de route via de parkeergarage naar de lift is lastig. Dus daar ga je al.” De deur is niet breed genoeg voor alle typen rolstoelen en niet automatisch te openen, vertelt ze. “Toen dacht ik: dit is eigenlijk niet oké. We hebben het thema toegankelijkheid wel in onze portefeuille, maar hoe doen we het zelf?”

Wilma stapte naar het managementteam en vroeg om medewerking én geld. Ze werkte al samen met Stichting Accessibility in het digitale Kennisnetwerk Toegankelijkheid en vroeg hen om een quickscan. “Ik heb mensen uit allerlei afdelingen gevraagd om mee te doen”, zegt ze. “Niet alleen van IT en communicatie, maar ook van P&O, secretariaat en cursussen. Ik wilde dat meer collega’s erbij betrokken zijn. Dan worden ze vanzelf ambassadeurs in hun eigen team.”

Zien wat schuurt

In de quickscan keek Stichting Accessibility naar het gebouw en naar digitale producten. Zo bleek het invalidentoilet niet goed ingericht. Een aantal punten is daarna direct aangepast. Wilma: “In het vorige pand hadden we een collega die rolstoelgebonden was. Dan merk je als organisatie sneller waar de praktische problemen zitten. Als je zelf geen beperking hebt, moet je je daar nog beter bewust van zijn.”

Ook op digitaal gebied zijn stappen gezet. De WCAG-richtlijnen beschrijven de eisen aan toegankelijkheid voor websites en apps. CROW nam die als basis bij de nieuwe website, die sinds 2024 online is. “En de cursussen zijn inmiddels gemigreerd. Het hele cursusportaal volgt nu dezelfde lijn. Het bestelproces is nu ook WCAG-proof. Dat vind ik echt een stap vooruit.”

Daarnaast liet CROW een quickscan doen van het digitale Kennisnetwerk Toegankelijkheid en twee andere kennisplatforms. Hier bleek ook nog verbetering mogelijk. “Onze leverancier Yard pakte dat serieus op en betaalde de helft van de kosten en voerde de verbeteringen meteen door op alle platforms die we van hen afnemen”, zegt Wilma. “Knoppen zijn beter vindbaar en de opbouw is beter leesbaar voor leeshulpmiddelen. Ook brengen we nu alle vrij verkrijgbare publicaties digi-toegankelijk uit.”

Niet alles tegelijk

Standaard live ondertiteling bij webinars staat nog op het wensenlijstje. “Voor webinars over het thema toegankelijkheid huren we ondertiteling in. Dat kost ongeveer duizend euro extra per webinar”, legt Wilma uit. “Voor sommige thema’s doen we twintig webinars per jaar. Dan tikt het hard aan. Er is nog geen MT-besluit om dat overal verplicht te doen. Dat zou ik wel graag willen.”

Automatische ondertiteling via YouTube helpt, maar is soms niet genoeg. “Als mensen door elkaar praten of vaktermen bezigen, gaat het vaak mis. Als je de doelgroep serieus neemt, wil je dat de tekst gewoon klopt.”

Daarom probeert CROW ook vraaggericht te werken. “We zeggen altijd: heb je iets nodig om het goed te kunnen volgen, laat het weten. Dat geldt voor webinars én bijeenkomsten. Dan kijken we wat er kan. Misschien is er geen budget om alles standaard te doen, maar we kunnen vaak wel iets regelen als iemand zich meldt.”

Meer dan regels

Voor Wilma gaat toegankelijkheid verder dan regels. Ze verwijst naar het VN-verdrag Handicap en Europese en nationale normen. “Er zijn al heel veel afspraken gemaakt. Toch worden mensen met een beperking nog vaak buitengesloten”, zegt ze. “Terwijl een groot deel gewoon inzetbaar is. Ik vind dat wij als kennisorganisatie een morele plicht hebben om te zorgen dat zoveel mogelijk mensen kunnen meedoen.”

Toegankelijkheid is goed voor iedereen, weet Wilma. “Als een openbare ruimte goed toegankelijk is voor iemand met een rolstoel of een stok, dan profiteert iemand met een kinderwagen of rollator ook. En ondertiteling is ook fijn als je in de trein zit zonder oortjes.”

In de organisatie ziet Wilma langzaam meer bewustwording. De quickscan, het werk aan de website, de afspraken over publicaties en de aandacht bij cursussen en locaties helpen daarbij. “Ik merk dat collega’s het steeds vaker meenemen. Bij de keuze van cursuslocaties letten ze op bereikbaarheid en toegankelijkheid. In werkgroepen voor nieuwe richtlijnen betrekken we nu vaker ervaringsdeskundigen. Zij laten zien wat er in de praktijk echt nodig is.”

Blijven trekken

Toch is er nog werk te doen. Als je het onderwerp levend wilt houden, moet iemand eraan blijven trekken, zegt ze. En dat blijft ze doen: “In 2024 hebben we de basis gelegd. In 2025 hebben we stappen gezet met de nieuwe website, het cursusportaal en de digi-toegankelijke publicaties. We zijn er nog niet, maar we zijn wel onderweg.”

Marc Brito van Zijl en Piter Brandenburg, beiden lid van de betrokken CROW-werkgroep, blikken terug op de mijlpalen in 2025. Daarnaast kijken ze – met enig ongeduld – vooruit.

‘TAG-G vulstof is een voorbeeld van onze waste-to-product aanpak’, vertelt Marc Brito van Zijl, projectmanager R&D bij Renewi. ‘We geven minerale stromen die nu als afval worden beschouwd een nieuwe, hoogwaardige toepassing’, vult Piter Brandenburg, commercieel directeur bij ATM (onderdeel van Renewi) aan. Omdat ATM TAG-G vulstof als potentieel kansrijke vulstof voor de betonindustrie zag, deed deze producent van circulaire grondstoffen en verwerker van gevaarlijk afval eind 2021 een aanvraag om tot een CROW-CUR Aanbeveling te komen.

Wat is TAG-G vulstof?

‘In onze thermische reinigingsinstallatie in Moerdijk worden verontreinigde grond (G) en al dan niet teerhoudend asfaltgranulaat (TAG) samen thermisch gereinigd. Tijdens dit proces breekt de hitte schadelijke stoffen af. De rookgassen die daarbij vrijkomen, bevatten fijne stofdeeltjes die we opvangen. Dat fijne poeder noemen we TAG-G vulstof en wordt door ATM onder de productnaam FORZ®Filler op de markt aangeboden. Een minerale vulstof die milieuvriendelijk kan worden toegepast in beton’, legt Brito van Zijl uit.

In CROW-CUR Aanbeveling 132 staan duidelijke richtlijnen voor het veilig en verantwoord toepassen van TAG-G vulstof. Het materiaal is geschikt voor gebruik in niet-constructief, ongewapend beton, zoals trottoirtegels en straatstenen.

Waarom is deze aanbeveling belangrijk voor de markt?

‘TAG-G vulstof is een secundaire grondstof. We kunnen hierdoor de hoeveelheid primaire vulstoffen reduceren die nu gebruikt worden in beton, zoals kalksteenmeel. Daarnaast heeft TAG-G vulstof de potentie om een deel van het cement te vervangen, omdat het bijdraagt aan de reactiviteit en de sterkteontwikkeling van beton’, aldus Brito van Zijl.

‘Secundaire grondstoffen spelen in op twee ontwikkelingen in de markt. Als eerste is er een groeiend grondstoffentekort en zijn we voor dit soort vulstoffen vaak afhankelijk van het buitenland. Als tweede zorgen cementen voor ongeveer 8% van de wereldwijde CO2-uitstoot’, zegt Brandenburg. ‘Iedere component die je kunt vervangen door een duurzamer en circulair alternatief levert dus milieuwinst op. Als je kijkt naar het Betonakkoord en de grote renovatie- en vervangingsopgaven, hoe zonde is het dan om materiaal dat voorhanden is niet te gebruiken?’

Wat was voor jullie de belangrijkste mijlpaal in 2025?

‘Begin 2025 is uiteindelijk de CROW-CUR Aanbeveling 132 afgerond en gepubliceerd. Met de daarvoor gedane onderzoeken tonen we aan dat TAG-G vulstof voldoet aan de producteisen zoals vastgelegd in de beoordelingsrichtlijn ‘BRL 1804 vulstof voor toepassing in beton en mortel’. Hiermee konden we in 2025 het aanvraagtraject doorlopen voor toetreding tot de BRL 1804 en is de TAG-G vulstof als erkende vulstof opgenomen in de BRL 1804. Een belangrijke mijlpaal is hiermee bereikt waarbij een certificering met het KOMO-keurmerk binnen handbereik is’, vertelt Brito van Zijl. ‘Een voordeel hiervan voor betonproducenten is dat ze grondstoffen met een KOMO-certificering vrij kunnen toepassen in hun betonproducten zonder deze zelf te hoeven testen.’

‘Ondertussen hebben we met de CROW-werkgroep eind 2025 ook een doorstart gemaakt met fase 2: onderzoek naar de toepassing van TAG-G vulstof in constructief, gewapend beton. SGS Intron – een onafhankelijke onderzoeksinstantie – voert deze aanvullende betonproeven de komende maanden uit. Met de resultaten van dat onderzoek hopen we medio 2026 het toepassingsgebied van TAG-G vulstof te kunnen verbreden, zowel in de CROW-CUR Aanbeveling 132 als in de BRL 1804 en de KOMO-certificering’, vertelt Brito van Zijl.

Is er nog meer nodig om op te schalen?

‘Alternatieve grondstoffen, waaronder secundaire grondstoffen gemaakt uit afval, moeten sneller hun weg vinden door de verschillende procedures, zodat de markt er eerder gebruik van kan maken. We doen hierbij geen concessies aan kwaliteit en worden zorgvuldig ondersteund door onafhankelijke onderzoeksinstanties. We merken alleen in de praktijk dat het beleid – zowel op nationaal als Europees niveau – nog wat achterblijft, waardoor procedures meer tijd kosten dan nodig zou moeten zijn’, zegt Brandenburg.

‘Het TAG-G vulstof traject is daar ook een voorbeeld van. Het is een lange weg langs meerdere instanties en commissies, waarbij we meerdere keren in de wachtstand zijn gezet. Het onderzoek in het CROW-traject is gedegen, waardevol en technisch op hoogstaand niveau. Het zou mooi zijn als daarmee het vervolgtraject versoepeld kan worden en er meer afgestemd wordt tussen de betrokken instanties. Wij willen soms sneller vooruit omdat we zien wat TAG-G vulstof voor de markt kan betekenen’, vult Brito van Zijl aan.

Hebben jullie suggesties om duurzame ambities te versnellen?

‘Ik denk dat je snelheid kunt creëren met een laagdrempelige aanpak voor laagwaardige niet-constructieve toepassingen in beton. Naarmate het toepassingsgebied wordt verhoogd, denk aan constructief beton, moet er uiteraard uitgebreider onderzoek worden uitgevoerd om geen concessies te doen aan de kwaliteit en waarde van het CROW-traject. Als je eerder goedkeuring hebt, kun je ook sneller vervolgstappen zetten en dat is nodig willen we de duurzame ambities in ons land realiseren’, zegt Brandenburg.

‘In het kader van duurzaamheid en circulariteit zijn wij altijd op zoek naar mogelijkheden om producten met de tijdelijke status afval om te zetten in secundaire grondstoffen met een hoogwaardige toepassing. Zo geven we secundaire grondstoffen zoals TAG-G vulstof de kans om meer maatschappelijke impact te maken en door primaire grondstoffen te reduceren levert het een bijdrage aan de renovatie- en vervangingsopgave in Nederland’, sluit Brito van Zijl af.

We brengen professionals samen en versterken de onderlinge verbinding tussen partijen binnen de verschillende vakgebieden waarin wij actief zijn. Tijdens deze ontmoetingen worden kennis en ervaringen uitgewisseld en worden inspirerende en toepasbare voorbeelden uit de praktijk gedeeld. Zo ondersteunen vakgenoten elkaar bij de ontwikkeling, het beheer en het onderhoud van de fysieke leefomgeving.

Wat hebben we gedaan?

Het eventteam van CROW zet zich het hele jaar in voor de organisatie van congressen, beurzen, ander soort bijeenkomsten en webinars over uiteenlopende onderwerpen. Dat zijn digitale en fysieke events die door het hele land plaatsvinden. Van regionale bijeenkomsten voor een kleine groep mensen tot grote landelijke congressen waar professionals in grote getalen bijeenkomen. We nemen je graag mee in de cijfers van 2025.

Waarom doen we dat?

Onze kracht zit in het leggen van verbinding. Samen met opdrachtgevers, opdrachtnemers, overheden, adviseurs en onderwijsinstellingen ontwikkelen we kennis die we graag verder verspreiden. Via verschillende kanalen, waaronder beurzen, bijeenkomsten en ander soort events faciliteren we ontmoetingen tussen mensen die elkaar anders mogelijk niet zouden spreken. Hiermee bevorderen we de uitwisseling van de collectieve kennis en praktijkervaringen, innovaties en slimme oplossingen. Wij maken praktische kennis direct toepasbaar. 

Inmiddels zijn er drie portfoliomanagers werkzaam bij CROW. Wat houdt deze nieuwe rol in en wat is hun toegevoegde waarde? Portfoliomanager Marieke Aarsen werkt voor het kennisteam Verkeer en Vervoer. Met haar brede kennis van de uitgeefwereld, portfoliomanagement en kennis draagt zij al vier jaar bij aan het praktisch toepasbaar maken van onze kennis. De rol van portfoliomanager is voor de buitenwereld niet heel zichtbaar, maar heeft wel een merkbare invloed op de kennis die we aanbieden. In dit interview vertelt ze er meer over.

Waarom heeft CROW portfoliomanagement geïntroduceerd?

We zitten in een periode waarin ons kennisaanbod snel moet veranderen. Door veranderingen in de sector, zoals de behoefte om sneller te innoveren, integrale duurzame oplossingen te bedenken en de vergrijzing, waardoor met minder mensen meer werk moet worden gedaan. Daarnaast zorgen digitalisering en AI ervoor dat er andere productvormen van CROW worden gevraagd. Portfoliomanagement helpt ons om het totale kennisportfolio strategisch, toekomstbestendig en vanuit gebruikersperspectief te sturen. Het doel is continu inzicht te hebben in ons portfolio: wat bestaat er al, wat is in ontwikkeling, wat moet worden geactualiseerd en waarmee moeten we stoppen, en hoe sluit dit aan bij de gebruiker.

Wat maakt portfoliomanagement juist nu zo belangrijk?

“In 2025 zagen we al dat de uitdagingen groter worden. Denk aan AI‑gegenereerde content, een dalende betalingsbereidheid en een toenemende inzet van subsidies. Dat betekent dat CROW nóg sterker moet inzetten op betrouwbaarheid, actualiteit en toegankelijkheid van onze kennis. Tegelijkertijd is er meer behoefte aan activiteiten om de toepassing van onze kennis te bevorderen, zoals cursussen, events en communities. Portfoliomanagement is essentieel om die verschuiving in goede banen te leiden.

Welke rol speelt portfoliomanagement in de dagelijkse praktijk?

Het verbindt strategie, gebruikersperspectief, inhoud, techniek en financiën. We sturen op het volledige kennisportfolio over de hele levenscyclus van projecten. We denken mee met kenniswerkers bij themaplannen en projecten, waarbij we adviseren op welke manier de door CROW ontwikkelde kennis het beste aan de gebruiker kan worden overgedragen. Hierbij betrekken we ook onze specialisten, zoals communitymanagers, educatief uitgevers of collega’s van het team Digitale Innovatie. Door deze verbindende rol zien we ook trends en ontwikkelingen die anders uniek lijken te zijn voor individuele projecten.

Ook doen we hele praktische zaken, zoals gebruikersonderzoek en het bepalen van de prijs. Alles bij elkaar zorgen we ervoor dat CROW als organisatie onderbouwde en integrale keuzes kan maken als het gaat om ontwikkeling, doorontwikkeling of beëindiging van producten.

Een praktisch voorbeeld is dat we in 2025 bij de CROW Online Kennisbank de abonnementen van het onderwerp Verkeer en Vervoer opnieuw hebben ingedeeld, waarmee we beter tegemoetkwamen aan de behoefte van de gebruiker om alle kennis bij elkaar te vinden. Een ander voorbeeld is dat we samen met collega’s van Digitale Innovatie onderzoeken hoe we met behulp van AI onze kennis beter toegankelijk kunnen maken. In 2025 introduceerde CROW de eerste AI‑kennisassistent, waarmee we kunnen testen hoe gebruikers hiermee werken (proof of concept). Onze rol is om te duiden wat dit betekent voor de toekomstige dienstverlening van CROW aan gebruikers.

Wat betekent dit voor externe stakeholders en gebruikers?

Voor hen betekent portfoliomanagement dat ons kennisaanbod overzichtelijk, actueel en logisch opgebouwd is. Professionals moeten onze kennis makkelijk kunnen vinden en direct kunnen toepassen in hun werk. Soms betekent dit ook dat er eerst onderzoek naar de behoefte moet worden gedaan. Regelmatig wordt nog door de opdrachtgevende partij bepaald wat de productvorm moet zijn, terwijl door de afstand tussen ambities en praktijk eigenlijk iets anders nodig is.

Kun je voorbeelden noemen van wat portfoliomanagement heeft opgeleverd?

Zeker. Een eerste voorbeeld is de nieuwe indeling van de kennismodules Verkeer en Vervoer, waarbij een versnipperd aanbod is teruggebracht naar vier modules waarin alles is ondergebracht. Ook de marktintroductie van de UAV‑GC 2025 is dankzij een portfoliobenadering goed ingebed. De nieuwe publicatie is verschenen in boekvorm, maar ook in de kennisbank. Daar zijn technische aanpassingen gedaan, zodat gebruikers de oude en nieuwe versie van de UAV‑GC met elkaar kunnen vergelijken. Daarnaast zijn introductiebijeenkomsten georganiseerd en is het cursusportfolio aangepast.

Elk jaar maken we bovendien een portfolioanalyse waarmee we gericht bepalen waar beheer, onderhoud en vernieuwing nodig zijn. Bij de ontwikkeling van de AI‑kennisassistent kijken we expliciet naar de impact op bestaande én toekomstige producten, en wat dit toevoegt voor de gebruiker. Ook hebben we gewerkt aan een transparant prijsbeleid en duidelijke kaders om te bepalen wanneer een product ‘end of lifecycle’ is.

Wat is uiteindelijk de winst voor CROW en de sector?

Portfoliomanagement zorgt ervoor dat we onze rol als betrouwbaar en actueel kennisplatform kunnen blijven vervullen. Het helpt om gebruikers beter te bedienen, het assortiment toekomstbestendig te houden en in te spelen op veranderingen zoals AI en andere financieringsvormen. Daarmee versterken we onze bijdrage aan een toekomstbestendige en veilige fysieke leefomgeving.

Als kennisplatform ontwikkelt CROW collectieve, praktijkgerichte kennis voor de fysieke leefomgeving. Dat doen we kostendekkend en samen met onze kennispartners, met name (decentrale) overheden. 

Via programma’s en fondsen wordt gezamenlijke kennisbehoefte vertaald naar concrete projecten en toepasbare producten. Zo ontstaat één gedeelde kennisbasis voor beheer, bouw, mobiliteit en openbare ruimte waar overheden én marktpartijen op kunnen voortbouwen.

In 2025 droegen het Fonds Fysieke Leefomgeving (FFL), het Kennisprogramma Beheer en Bouw Infrastructuur (KpBBI) en het Kennisprogramma Verkeer en Vervoer (KpVV) bij aan een groot aantal CROW‑projecten. Harry Prinsen, programmamanager van FFL, benadrukt het belang van die gezamenlijke aanpak: “Collectieve kennis werkt pas echt als je het samen organiseert én breed beschikbaar maakt.” Binnen KpBBI stond het verbinden van praktijkvragen en standaarden centraal. Programmamanager Simon Buwalda verwoordt dat als volgt: “Wat we ontwikkelen moet direct helpen bij besluiten over prestaties, kosten en risico’s.”

Ook KpVV speelde in 2025 een belangrijke rol in de ontwikkeling van kennis voor mobiliteit en decentrale overheden. Het jaar markeerde bovendien een overgang: John Pommer nam na zeven jaar afscheid als directeur van KpVV en CROW, en Wilma Slinger legde haar rol als programmasecretaris neer om zich volledig te richten op inhoudelijke thema’s binnen CROW. Hun inzet droeg bij aan een stevig netwerk en een continue dialoog tussen beleid en praktijk.

In het artikel vertellen we meer over de intensieve samenwerking met onze kennispartners en laten we zien aan welke projecten we hebben bijgedragen. 

Lees het volledige artikel